Tag Archives: Árpád Göncz

Nobelprijs je rijk

Smalspoorlijntje BükkOp vrijwel dezelfde dag dat aan Svetlana Alexijevitsj de Nobelprijs voor literatuur werd toegekend, kwam het bericht dat voormalig Hongaars president Árpád Göncz overleden was. Dat hij overleden was wist ik al of meende ik al te weten; dat dat nu gebeurd was, was nieuw.

‘Wie was of waren dat?’ zult u zich misschien afvragen.

Of:

‘Wat zou het verband tussen deze twee moeten wezen?’

Árpád Göncz was geen materiaal voor Nobelprijzen. Uiterst beminnelijk, dat wel. Naar buiten toe, zeker. Al in de gevangenis en kort daarna moet hij ook iets geweten hebben over de menselijke conditie. Faulkner, Styron, Tolkien en Havel vertalen, dat doe je niet om mensen te helpen aan verhaaltjes-bij-het-slapengaan.

Uiteindelijk werd hij één van de populairste staatsmannen van Hongarije. Vanzelfsprekend wist een undercover links-over-rechts informant ter plaatse te melden dat Göncz vroeger, als scholier, zeg maar, lang zo beminnelijk niet was geweest als hij er de laatste jaren uit had gezien.

Dat zal. Zelfs als dat al zo was, dan had hij wel iets geleerd de afgelopen lange jaren. En dat kun je niet van iedereen zeggen – in Hongarije of daarbuiten.

Over Svetlana Alexijevitsj kan ik concreet alleen maar melden dat het niet echt meevalt haar boek (of boeken) in bezit te krijgen. Zelfs de best-gesorteerde boekenwinkel van Nijmegen en wijde omstreken had ‘Het einde van de Rode mens’ niet op voorraad de laatste keer. Dat was nog voor de bekendmaking, maar dan nog.

Maar toch die fascinatie! Nederland en Duitsland lopen met haar weg, lijkt het wel (weet iemand hoe het zit met de Engelse vertaling van haar ‘rode mens’?) Vanwege de informatie die je op de radio over haar te horen krijgt, op het web kunt lezen, de verhalen die op haar eigen website staan. Haar aanpak, haar beminnelijke stijl, haar uitstraling. Waarschijnlijk ook wel een beetje het underdog gevoel dat erbij hoort: Wit Rusland de laatste duistere hoek achter dat verfomfaaide gordijn. Verboden, vertrapt en verguisd worden, – en dan gewoon zeggen dat ze niet haat. Volgens de volkskrant noemt ze Poetin ‘een boefje’. Ik heb het zo snel nog niet kunnen verifieren maar als het waar is: mooier kan toch haast niet? Zo ongeveer de machtigste man van de wereld zo op zijn plaats weten?

Haar Nobelprijs voelde niet zonder reden als een sprankje hoop. Net zoals het nieuws van Árpád Göncz zijn verscheiden niet zonder reden best pijn deed.

Svetlana Alexijevitsj behoort en Árpád Göncz behoorde tot de categorie mensen die erboven staan. Waarboven weet, denk ik, vrijwel niemand meteen. Maar ze proberen het, in ieder geval. Zoals u en ik het ook zouden kunnen. Steken we volgend jaar gewoon de nobelprijs voor de vrede in onze eigen zak.